Pakiko mi mester registra awe mes?
Pakiko registra awe mes?
E derecho pa vota y pa ser selecciona pa un lista di un partido politico (actief en passief kiesrecht) ta un derecho fundamental di e poblashon di un pais democratico. Den paisnan democratico nos ta custumbra cu nos tin derecho pa vota, pero tin hopi generashon prome cu nos cu mester a lucha hopi duro pa e derecho pa por vota. Ademas tin hopi pais caminda ainda hende muher of parti di un poblashon no tin derecho di vota of di para riba un lista politico.
E anja aki ta prome biaha den historia cu persona di nashonalidad hulandes cu residencia na Aruba y Antillas por vota pa miembronan di Parlamento Europeo. Otro anjanan un Arubiano of Antillano biba na cualquier otro pais di mundo, por ehempel na Hulanda y hasta na Venezuela SI por a vota pa Parlamento Europeo, pero tur otro Arubiano of Antillano biba na nan propio pais NO por a vota pa Parlamento Europeo. Ademas - aunque e situashon no ta totalmente igual - persona biba na ex-colonia di diferente otro pais Europeo, manera Francia, sí por a vota pa Parlamento Europeo, pero esey no tawata e caso pa e ex-colonianan hulandes.
Despues di un decishon di Corte Europeo na Luxemburg, Hulanda mester a cambia su ley encuanto voto pa miembronan di Parlamento Europeo (Kieswet), pa asina elimina e desigualdad cu tawatin entre personan di nashonalidad hulandes biba na Antillas y Aruba y tur otro persona cu nashonalidad hulandes. Awor riba e terreno aki no tin desigualdad mas entre Arubiano y Antillano biba na nan propio pais y tur otro hulandes. Democracia a vence un biaha mas.
NO SEA IGNORANTE. MANTENE DEMOCRACIA DEN BO PAIS Y DEN REINO HULANDES. HACI USO DI BO DERECHO PA VOTA. REGISTRA AWE! TA BO ULTIMO CHENS!
Kiko ta Union Europeo?
Union Europeo ta un organizashon internashonal supranashonal. Esey kiermen cu e miembronan di Union Europeo a duna Union Europeo riba diferente tereno e autoridad pa tuma decishonan riba e terenonan ey. E paisnan mes no tin nada mas di bisa over di e terenonan ey. Tur esaki pa trece mas eficienca den e proceso di haci e economia di Europa uno fuerte den mundo. Union Europeo a ser funda despues di Segundo Guerra mundial, pa asina preveni mas guerra den Europa y pa promove desarollo economico den e Europa destroza despues di Segundo Guerra Mundial.
Union Europeo a cuminza prome como un colaborashon di produccion di Energia, Gas, Carbon y Metal. Materialnan necesario pa traha maquina pa guerra. E idea tawata cu si por regula y controla e produkshon di e materialnan aki, guerra por a wordo controla y preveni.
Den corto tempo e colabarashon aki a crece y wordo mas y mas basa ariba un colaborashon economico cu e objetiva di crea ún mercado común. Pa realiza e meta ey mas y mas terreno cu antes tawata terreno di e gobernashon nashonal a bira terrenonan supranashonal riba nivel Europeo.
E tareanan riba nivel supranashonal ta wordo yama e 'Comunidadnan Europeo'. Tur derecho y obligashon cu ta trata e Comunidadnan Europeo ta basa ariba e Tratado di Comunidadnan Europeo (Verdrag van de Europese Gemeenschappen). E tareanan mas importante di e Comunidadnan ta conecta cu e asina yama cuatro libertadnan:
- Libertad di trafico di persona (pesey tur studiante Europeo por studia na tur pais Europeo y tur cuidadano Europeo por viaha liber den ful Europa),
- Libertad di trafico di producto (pesey tur cuidadano Europeo por bestel producto di cualquier otro pais Europeo sin paga impuesto),
- Libertad di servicio (pesey awendia bow di curcumstancianan normal tur cuidadano Europeo cu un negoshi of un ofishi por brinda nan servicio den tur otro pais Europeo);
- Libertad di capital (pesey tur cuidadano en principio por saca placa na tur banco Europeo gratis of pa e mesun tarifa cu nan mesun banco ta cobranan).
Riba terrenonan cu ainda ta terreno cu ta wordo regla ariba nivel nashonal, gobiernonan di e paisnan di Union Europeo ta delibera regularmente (terrenonan intragobernamental). E terrenonan intergobernamental di Union Europeo ta (i) maneho comun exterior y di defenza (i) maneho comun policial y judicial.
Union Europeo awendia ta consisti di 27 pais Europeo y di entre otro e siguiente organonan:
Consejo di Union Europeo, cu sede na Bruselas, Belgica. E Consejo di Union Europeo ta e organo cu ta prepara e leynan primario di Union Europeo;
Comishon Europeo, cu sede na Bruselas, Belgica. E Comishon Europeo, ta e motor, e organo di control y e directiva diario di Union Europeo. Laga nos bisa e 'gobierno' di Union Europeo;
Corte Europeo di Comunidadnan Europeo, cu sede na Luxemburgo, e organo cu ta dicidi encuanto di casonan judicial cu ta trata temanan di Comunidad Europeo (e parti supranashonal);
Rekenkamer, cu sede na Luxemburgo, e organo cu ta controla e capital di Union Europeo;
Sistema di banconan central y Banco Central Europeo (ECBS en ECB), un sistema di colaborashon entre banconan central di e paisnan Europeo y e Banco Central Europeo cu sede na Frankfurt, Alemania. E Banco Central Europeo ta maneha e parti financiero di Union Europeo (politica monetario, maneho di valuta di exterior, produccion di moneda etc.) pa locual ta trata e moneda comun di Union Europeo (EURO);
Parlamento Europeo, cu sede na Strasburgo, Francia (mas informashon ta sigui).
Kiko ta Parlamento Europeo?
Pa locual ta trata su tareanan, Parlamento Europeo ("PE"), por wordo mas of menos categoriza como e parlamento di Union Europeo, aunque cu e Consejo di Union Europeo tambe tin tarea importante ariba e area di legislashon. E tareanan di PE ta:
Tareanan semi legislativo: PE ta participa den formulashon di leynan (Tratado, Directiva y Decreto) di Union Europeo. E poder di PE ta depende di e topico a base di cual leynan ta wordo traha;
Tareanan di control: PE tin entre otro (i) derecho di encuesta, (ii) poder pa controla e maneho di Comishon Europeo (PE por demanda Comishon Europeo pa baha), (iii) poder pa controla e Sistema di banconan central hunto cu Banco Central Europeo, (iv) PE ta nombra Ombudsman Europeo y otro tareanan;
Tareanan di control economico: entre otro formashon di e presupuesto di Union Europeo hunto cu Consejo di Union Europeo.
PE ta consisti di 785 miembro di e poblashon di Union Europeo. Cada cinco anja tin elekshon pa e miembronan di PE. Cada cuidadano di Union Europeo por vota pa PE. E miembronan di PE ta organiza den diferente partido politico Europeo.
Aruba y Antillas y Union Europeo
Aruba y Antillas ta e esina yama paisnan y territorio 'overzee' di Union Europeo (Landen en Gebieden Overzee, "LGO"). LGO's no ta forma parti di Union Europeo. LGO's tin si un posishon preferenshal, entre otro pa locual ta trata comercio entre LGO's y Union Europeo (reglanan preferenshal pa locual ta trata importashon y exportashon di producto). Union Europeo no ta mete entre e relashon di e paisnan di Union Europeo cu nan ex-colonianan. E paisnan mes tin di dicidi hunto cu nan ex-colonianan cua relashon nan kier tin cu otro y cu Union Europeo.
Aruba y Antillas ta forma parti di Reino Hulandes. Masque cu Aruba y Antillas no ta forma parti di Union Europeo, toch tin influencia di Union Europeo. Hulanda si ta un di e paisnan cu ta miembro di Union Europeo. Leynan Hulandes ta wordo mas y mas dicta for di Europa. Den Reino Hulandes nos ta mantene e idea di 'concordancia' a base di e Statuut di reino Hulandes. Esey kiermen cu e leynan di e paisnan di nos Reino mester ta mas of menos igual of interpreta riba mesun nivel. Esey ta trece cu indirectamente hopi ley cu tan a vigor na Aruba of Antillas, ta wordo interpreta a base di leynan di Hulanda, cual leynan hopi biaha ta procediente directamente di Union Europeo.
Ademas tur cuidadano di Reino Hulandes tin e mesun nashonalidad: e nashonalidad Hulandes. Arubiano y Antillano tin nashonalidad y pasaporte Hulandes. Cu e nashonalidad Hulandes aki, Arubiano y Antillano ta alavez cuidadano di Union Europeo. Esey ta pone cu aunque Aruba y Antillas ta solamente LGO y no ta forma parti di Union Europeo, Arubiano y Atillano tin toch diferente derecho ariba nivel Europeo. Un di e ederechonan ey ta cu, asina cu un Arubiano of Antillano yega Europa e tin e mesun derechonan cu tur otro Europeo. Asina ta tambe cu nos studiantenan cu bay biba Hulanda por viaje, studia y traha den full Europa.
Un otro di e derechonan ey aworaki ta e derecho pa vota ariba miembro di Parlamento Europeo. ABO y tur Arubiano y Antillano por vota riba tur e personanan di e diferente partidonan politico cu a wordo nomina riba e lista di e partidonan politico Europeo.
Ademas Arubiano y Antillano tin tambe e derecho pa para riba lista di un partido politico Europeo pa asina por forma parti di Parlamento Europeo. ABO tambe por esey, no ta haci diferencia si bo a nace of bo ta biba na Aruba, Antillas of Hulanda. Awor nos tur por vota y wordo escohi pa Parlamento Europeo. Dos persona naci y lanta na Aruba ya pa e elekshon venidero riba dia 4 di juni a haci uso di e derecho aki: Mito Croes pa partido CDA y Nadia Van Putten pa partido Groen Links.
REGISTRA AWE MES Y HACI USO DI BO DERECHO.
Unda mi por registra?
Awe ta e ultimo dia pa registra.
1 Busca e formulario na CENSO of download e formulario na www.denhaag.nl/Docs/dbz/255812POinv.pdf of.
2 Entrega bo formularion na
De Vertegenwoordiging van Nederland in Aruba
L.G. Smith Boulevard 44
Oranjestad
Telefoon: 525 28 66
Fax: 525 28 50
E-mail: HYPERLINK "mailto:
Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.
"
Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.
Website: "De vertegenwoordiging van Nederland in Aruba"
De Nederlandse vertegenwoordigingen
De Vertegenwoordiging van Nederland in Willemstad, Curaçao
Scharlooweg 55
Willemstad
Curaçao
Postbus 441
Telefoon: 00 5999 434 3200
E-mail: HYPERLINK "mailto:
Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.
"
Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.
Website: "De vertegenwoordiging van Nederland in de Antillen"
De Vertegenwoordiging van Nederland in Philipsburg, St.Maarten
Frontstreet 26
Philipsburg
St. Maarten
Postbus 502
Telefoon: 00 5995 430140/41
E-mail: HYPERLINK "mailto:
Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.
"
Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.
Website: "De vertegenwoordiging van Nederland in de Antillen"
Unda mi por hanja mas informashon sobre di elekshon?
Pa mas informashon over di e lista di candidato, Parlamento Europeo y e elekshon ariba dia 4 di juni 2009, bishita e websitenan aki:
www.europarl.europa.eu/elections2009/default.htm?language=NL
www.europa-nu.nl
www.uheefthetvoorhetzeggen.nl
www.europarl.tv
www.stemwijzer.nl
NO LUBIDA. HACI USO DI BO DERECHONAN DEN BO PAIS Y BO REINO. REGISTRA AWE Y VOTA DIA 4 DI JUNI.
Zayènne van Heesen-Laclé ta abogado na Amsterdam y docente invitado na universidad. Zayènne ademas ta, Miembro di directiva y di comishon juridico di Overlegorgaan Caraibische Nederlanders ("OCaN").
