BON PA BO SA! GOOD TO KNOW!
zondag 01 augustus 2010 15:12
Lei di enseñansa obligatorio: te 27 aña no tin pago di benefisio sosial (bijstandsuitkering)
Fo'i 1 di oktober 2009 no ta posibel mas pa hobennan di 18 te 27 aña apliká sin mas pa un pago di benefisio sosial. Hobennan mester sea traha, sea ta bai skol, òf un kombinashon di tur dos. E Wet Investeren in Jongeren - Lei invertà den Hobennan - (WIJ) ta regla esaki. Aparte di e obligashon aki, hobennan tin e derecho si di un oferta di gemeente pa por ehèmpel un kupo di trabou pa siña òf pa un stage, asina ku nan hasi un apelashon pa haña un pago di benefisio sosial. Pa un trabou tur hende por mèldu n'e werkplein di UWV Werkbedrijf (www.werk.nl
) . UWV Werkbedrijf ta un fushon di CWI "bieu" i UWV. Te ku 18 aña e startkwalificatieplicht ("deber di kualifiká pa kuminsá"): tur hende mester sigui siña te ora ela kaba un estudio na nivel di MBO2 òf HAVO/VWO. Pa loke ta trata e Wet Investering Jongeren (WIJ), por haña mas informashon via http://home.swz.nl/index.cfm? Menu item id=13730&hoofdmenu item id=13825&rubriek item=391905&rubriek id=391817&set id=1348doctype id=6&link id=151038
Kon pa yega na un trabou?
Â
Awendia ta masha fasil buska un trabou via website di uitzendbureaunan (ofisina pa trabou temporal). Si por ehèmpel bo ta buska trabou pa 32 ora pa siman den besindario di Amsterdam riba nivel LBO den catering di un restorant di empresa? Bo por bai por ehèmpel riba http://www.ranstad.nl i bo ta klek menshonando bo deseonan. Bo p
Bo t a buskando un stage? Bai na www.stagemarkt.nl
Bo t a buskando un stage? Riba www.stagemarkt.nl bo por haña kasi 200.000 lugá ku por kore stage.
or solisitá di bia! Regularmente nan ta organisá banenmarkten ("merkado di trabou") na Hulanda. Pa un banenmarkt den besindario chèk http//www.banenbeurs.eu/
Punto di notifikashon Desempleo Hubenil (Meldpunt Jeugdwerkloosheid)
Tur hende por hasi algu ku ta util riba merkado laboral. Algu ku hopi bia bo mes lo no kai ariba. Frekuentemente ta kosnan ku bo no ta pensa riba dje pa yudabu drenta un kaminda nobo. Si bo realisá esei, bo por saka mas fo'i bo mes i duna e dunadó di trabou potensial un mihó bista di loke nan tin n'abo. www.ikkan.nl por yudabo den esei.
'Hopi hende ta trahando duru pa kombatà desempleo hubenil. Hobennan mes, pero tambe doñonan di trabou, enseñansa i otro organisashonnan. Sinembargo no ta tur hoben tin un trabou òf ta sigui un estudio. Ta p'esei e punto di notifikashon aki t'ei. Pa tende di otronan kon lo por hasié mihó. Bon tin un bon idea? Bo a dal den algu? Laga Punto di Notifikashon Desempleo Hubenil sa. Si ta otro organisashon(nan) ta responsabel pa hèndel bo problema òf sugerensia, e misterio lo mandé pa nan. Komo esnan promé nan lo haña e oportunidat pa prosesá bo remarka. Nan lo tenebu na altura di esaki. Si bo deponé bo pregunta òf remarka? E ora ei, denter di dos siman. Meldpunt Jeugdwerkloosheid   lo tuma kontakto ku bo, Bo mes tin un solushon pa bo problema? Laga Meldpunt sa esaki.
Chèk ademas e website di IkKan: http://www.ikkan.nl/werkzoekenden/meldpuntjeugdwerkloosheid
Â
SchoolEx.nl
Bai skol bèk: School-Ex
Bo a finalisá bo estudio(MBO, HBO) i ainda bo no por haña trabou? Kisas ta un idea pa sigui siña algun aña mas. E programa School-Ex ta stimulá hobennan pa "bolbe bai skol bèk". Si mas despues bo kuminsá ku un estudio di kontinuashon, sà ta di importansha ku bo terminá esei; sino nan por kambia e studiefinanciering den un fiansa. School-Ex ta parti di e Actieplan Jeugdwerkloosheid (Plan di Akshon Desempleo hubenil"). Pa mas informashon tokante "bai skol bèk", chèk www.schoolex.nl
Â
Inskripshon pa un bibienda (kas) na Hulanda
Bo ta bibá na Antia Hulandes òf Aruba, i bo tin intenshon pa bai Hulanda den futuro? Den e kaso ei ta bon pa for di awor inskribà via internet na woonruimtebemiddeling ("intervenshon pa lugá di biba") manera Woningnet, Woonnet Rijnmond, of Woonkeus, dependiente di unda lo bo ke biba.
Dje forma aki bo ta akumulá durashon di inskripshon (inschrijfduur) pa un kas di hür sosial mas kòrtiku; t'asina ku na algun siudat popular ta eksistàun tempu di espera di algun aña. E gastu di inskripshon ta pa un solo biaha (pagabel via un outorisashon di banko òf via iDEAL), bo mester tin nashonalidat hulandes i tin por lo menos 18 aña di edat. Tira un bista riba www.woningnet.nl, www.woonnet-rijnmond.nl, www.woonnet-haaglanden.nl òf www.woonkeus.nl. Si ya bo ta biba na Hulanda, di mes e inskripshon ta posibel tambe.
Â
No tin inskripshon na GBA i bo no tin BSN? Belastingdienst, adrès di pòst i prueba di ta residente (ingezetenschap)
Si for di eksterior bo ke keda mas ku kuater luna na Hulanda, denter di sinku dia bo mester inskribà ku un prueba di identifikashon válido na GBA (Gemeentelijke Basisadministratie). Bo ta prosedente di Antia Hulandes òf Aruba? Den e kaso ei bo mester por proba ku bo a laga kita bo nòmber for di atministrashon na ofisina di registro sivil na Antia Hulandes òf Aruba (na Kòrsou nan ta yamé esei popularmente Kranshi). Esei ta posibel pa medio di un verhuisbericht (aviso di kambio di adrès ku bo a risibà ora b'a laga kita bo nòmber for di ofisina di atministrashon di registro sivil na Antia Hulandes òf Aruba. Asina b'a laga inskribà bo mes na GBA na Hulanda, bo ta risibà un asina yamá Burgerservicenummer (BSN). Na plaso e BSN ta remplasá e SOFI-nummer. Ku e BSN bo por akudà na tur lokèt di gobièrnu, manera e UWV Werkbedrijf pa por inskribà komo buskadó di empeo i e petishon pa un asistensia pa pago di benefisio sosial ("bijstandsuitkering"). Bo no tin lugá fiho di biba òf lugá kaminda bo por keda i tòg bo ke inskribà pa trabou òf un seguro? Tuma kontakto ku Belastingdienst: 0800-0543. Belastingdienst por otorgabo un SOFI-nummer, ku en efekto te ainda ta meskos ku e3 BSN.
Si falta un adrès doméstiko i tòg bo ta kalifiká pa keda inskribà komo residente ( ingezetene) , e ora ei bo por inskribà na un adrès postal (briefadres) ku pèrmiso di e habitante. Un adrès postal ta e adrès di un miembro di famia, amigu òf konosà di bo. En prinsipio un adrès postal ta válido pa un aña. Despues di esei gemeente ta konsiderá ku ketubai bo tin nesesidat di e adrès postal ei. Bo ta haña un karta na bo adrès postal p'esei.
Ken ta residente ("Ingezetenschap")
No opstante ta eksistà e posibilidat ku probando ku bo ta residente por resultá di ta un problema pa esnan resien yegá pa por optené un adrès postal. "Ingezetenschap" ta nifiká: esun ku ta bibá na Hulanda. Ora hasi evaluashon di e pregunta ku un persona ta bibá na Hulanda (den e kaso ei ta tuma na konsiderashon e sirkunstansianan , mira art. 3 insiso 1 AWK i art.4 AWIR),mester determiná basá riba hurisprudensia si " e persona konsernà ta punto sentral di su bida sosial na Hulanda". Determinante den e evaluashon aki ta den ki forma e persona konsernà tin a) laso hudisial (verblijfstitel) b. Laso ekonómiko (provinà den su mes mantenshon, un lugá di biba di su mes, òf un deklarashon pa por biba serka un famia (verklaring voor het inwonen) i c. Laso sosial (famia na Hulanda, yu ku ta bai skol) . Fuera di esei ta investigá e sirkunstansianan individual di e perona konsernà(entre otro durashon di su estadÃa i su inskripshon na GBA den relashon mutuo persona
Den e tempu benidero OCaN ke averiguá te na unda e evaluashon di ingezetenschap (ken ta residente) ta stroba esnan resien yegá di Antia Hulandes òf Aruba pa optené un adrès postal.
Â
Â
Â
Abuso seksual Iglesia Katóliko Romano na Antia Hulandes òf Aruba
Bo konosé un vÃktima di abuso seksual kometà pa saserdote, pader, frater òf religioso di un institushon katóliko romano (parokia, internado) na Antia Hulandes òf Aruba, òf bo mes tabata vÃktima? E ora ei bo por entregá un keho na obispado na Willemstad, Kòrsou. E obispado ta alkansabel na telefòn number 5999-462.5876, òf pa e-mail: Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien. . Pa demas datos di kontakto òf informashon tokante e obispado, weta www.willemstaddiocese.org .   Obispado na Kòrsou a instalá un Komishon pa kombatà Abusu, e komishon Abusu i Ireguralidat Seksual.
Na Hulanda tambe ta posibel hasi un menshon konfidensial na Hulp&Recht (Ayuda i derecho), weta www.hulpenrecht.nl òf bèl 0900-89.98.411. HulpenRecht lo studia te kon leu e keho ta kai bou di Hulanda of ku mester mandé na e obispado na Kòrsou. Pa ayuda ademas bo por akudà na un parokia Antiano-Arubano na Hulanda. Pa un lista ku adrès di parokianan Antiano-Arubano chèk http://www.rkdiaconie.nl/index2asp?pid=5&aid=112&id=0&cid=&lintType=48&acion=. Aktualmente Komishon Deetman ta investigando e abuso seksual na internadonan katóliko romano na Hulanda. Por mèldu kasonan di abuso kometà pa saserdote i religioso serka e komishon via Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.
Liña pa mèldu i pa konseho riba Diskriminashon
Antiano i Arubano ku ta di opinion ku nan ta diskriminá nan den kaso di por ehèmpel solisitut , por entregá un keho na e Anti-discriminatiebureau (Ofisina kontra diskriminashon) di su gemeente (pa un lista di adrès chèk: http//www.art1.nl/artikel/461-Antidiscriminatiebureaus , òf bèl n'e Discriminatie meld- en advieslijn: 0900-2.354.354, mira ademas www.discriminatie.nl
. Pa loke ta trata diskriminashon entre personal na trabou , for di medio di aña pasá dunadó di trabou mester hiba un maneho di sirkunstansia laboral kontra diskriminashon, pasobra diskriminashon por kousa problema sÃkiko-sosial, chèk http://www.arboportaal.nl/nieuws/discriminatie-onderdeel-arbowet
Â
Â
Â
Keho riba polis
Bo ta di opinion ku nan a tratabu inkorektamente òf asta nan a diskriminabu? Konsekuentemente bo por duna un keho serka e kuerpo polisial en kuestion. Mester duna un keho denter di un aña di un suseso. Bo por haña tur kos tokante kon duna un keho riba http://www.rijksoverheid.nl /documenten -en-publicaties/vragen-en-antwoorden/hoe-kan-ik-een-klacht-indienen-over-de-politie.html. Si segun bo e keho no tin resultado, bo por akudà na e Ombudsman di gemeente of na e Nationale Ombudsman, mira www.ombudsman.nl of bèl 0800-33 55555.
Â
Â
Komishon di keho di Marechaussee Schiphol
Bo tin un reklamo riba un trato particular di parti di Marechaussee na Schiphol? Por ehèmpel si nan duna e kompania aereo un konseho di biahe negativo di bo? Na promé lugá bo mester manda un mail pa: Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien. . Ademas bo por yena un formulario di keho via http://content.schiphol.nl/info/contact/klachten%20nl.htm.
Â
Â
Mèldu diskriminashon serka polis
Hopi hende ta na altura ku bo por mèldu un keho di diskriminashon n'e Anti-discriminatiebureau di gemeente. No ta tur hende sa ku ademas por hasi un denunsia di diskriminashon direktamente na polis. Ta trata di tur klase di diskriminashon, manera ninga un hende entrada den un klup òf otro lugá di rekreo pa motibu di su koló, si nan zundrabu riba kaya pa motibu di bo asendensia i remarkanan ofensivo ku bo disposishon seksual (diskriminashon di homo).Por hasi denunsia di diskriminashon'na kalke warda di polis.
Â
Â
Â
Vitamina D: 10 mikrogram pa dia
Fenómenonan di falta di vitamina D frekuentemente ta: depreshon, falta di stansha, kehonan muskular vago. Nos ta optené Vitamina D for di alimento, pero sobretodo di eksponé nos kutis na lus di solo direkto. Eksponé n'e mes kantidat di lus di solo, un persona ku un koló di kutis kla , generá 10 bia mas Vitamina D ku un hende ku kutis koló skur. Personan ku un kutis koló skur, segun e Gezondheids raad di Hulanda, mester tuma 10 mikrogram di Vitamina D pa dia. Hende muhé riba 50 ña i hende hòmber riba 70 aña ku un kutis koló skur, mester di 20 mikrogram pa dia. (Frits Muskiet, keynote speech Voeding en Gedrag, Kongreso OCaN  tokante Opvoeding in Antilliaanse en Arubaanse gezinnen, 7 februari 2009).
Vèt asido di zeta di piská(Visolievetzuren): 450 mikrogram pa dia
Nos serebro ta kontené un grado haltu di vèt asido di zeta di piská (EPA i DHA). Ta rekomendabel tuma 450 mikrogram pa dia. Esei ke men: piská dos bia pa siman, di kua un bia piská vèt. Apenas 18% di Antiano ta kumpli ku esaki. 60% ni sikiera ta alkansá esei. Nan ta kore un risku oumentá di enfermedat di kuraso i benanan. Ademas defisiensia di vèt asido di zeta di piská tin di aber ku sikopatologia serio, manera depreshon. Tumando EPA a demostrá di tin un efekto faborabel serka pashènt depresivo. (Frits Muskiet, keynote speech Voeding en Gedrag, Kongreso OCaN -tokante Opvoeding in Antilliaanse en Arubaanse gezinnen, 7 februari 2009)
Â
Rekomendashon: dos bia pa siman piská (vèt) ta redusà e chèns di haña enfermedat di kurason i di bena, i di depreshon. Foto: piská kòrá. Desiree Gourmet.
Â
Association of Students of Africa Heritage
Bo ta estudiante i bo ta interesá den African Heritage? Tira un bista serka e asosiashon 'Association of Students of African Heritage'. E asosiashon, liá na Erasmus Universiteit na Rotterdam, ta organisá workshop, charla i ekskurshon. Resientemente ASAH a organisá un Black History Month en koperashon ku NINSEE. Pa mas inormashon surf bai www.asah-eur.nl.
Â
Â
Â
Jeugdsportfonds
Jeugdsportfonds ta krea oportunidat pa muchanan marginal (kansarm). Mucha te 18 aña (e edat por varia di gemeente pa gemeente) ku ta biba den un famia ku poko plaka, por bini na remarka pa sosten den kontribushon/atributo te na un máksimo di 225 euro pa aña. Profeshonal den enseñansa, ayuda sosial i salubridat ( " intermediarionan") na nòmber di mayornan /muchanan/klupnan di deporte por entregá un petishon via www.jeugdsportfonds.nl.
Â
Defence for Children
Si komo mucha (te 18 aña) bo ke sa mas di bo posishon hurÃdiko ora bo ta pensa ku bo derechonan ta na peliger, por ehèmpel si nan a kore ku bo fo'i skol, bo tin konflikto ku un polÃs, òf bo ta vÃktima di negligensha òf di violensha doméstiko, djis buska kontakto ku Defence for Children. Defence for Children ta un organisashon internashonal ku ta sali na defensa di derecho di tur mucha. Esei nan ta hasi pa medio di investigashon, informashon, protekshon di interes, akshon i asistensia hurÃdiko. Punto di salida ta e Tratado en kuanto Derecho di Mucha. Gran parti di e labor di Defence for Children ta e asistensia hurÃdiko individual den kasonan kaminda derecho di mucha ta kore peliger. Ku frekuensha abogado i asistente sosial ta hasi un apelashon na Defence for Children ku preguntanan tokante aplikashon di e Tratado pa Derecho di Mucha den kaso individual. Pa mas informashon, weta www.defenceforchildren.nl , òf bèl 020-420.37.71
Â
Leergeld
Pa promové partisipashon i pa prevenà eksklushon sosial entre muchanan ta eksistà e fundashon Stichting Leergeld. Stichting Leergeld ta un tipo di "reda di protekshon" pa ayuda material òf finansiero adishonal destiná pa muchanan den pobresa. Si bo tuma kontakto ku Stichting Leergeld, un ousiliante (hulpverlener) lo investigá e posibilidatnan ku bo. Pa adrès di un Stichting Leergeld den bo gemeente, chèk http://www.leergeld.nl/pages/de-regio-s.php.
Â
Â
Â
