OCaN

Glenn Helberg: 'Our islands may be small, but not our minds'

donderdag 09 september 2010 15:22

Ñapa AMIGOE
4 Sep, 2010, 11:41 (GMT -04:00)

Glenn Helberg is kinder- en jeugdpsychiater in Amsterdam en voorzitter van het OCaN, het Overlegorgaan Caribische Nederlanders, dat onder het bij wet georganiseerde orgaan Landelijk Overleg Minderheden in Nederland valt. Op Curaçao zijn de meningen verdeeld over de rol van het OCaN en vraagt men zich af wat het OCaN voor de Antillianen doet. 

Tekst en foto's: Judice Ledeboer

Ñapa zocht hem op in Amsterdam en de psychiater maakt van de gelegenheid gebruik om uit te leggen wat het OCaN doet en hij spreekt ook vanuit zijn functie als psychiater, want als jeugd- en kinderpsychiater weet Helberg als geen ander dat er problemen zijn bij de jongeren en dat raakt hem. "Er wordt veel gewezen op thuislandfactoren, maar er zijn ook gastlandfactoren. Het probleem is niet de oorzaak, maar wel de aanpak. We moeten erkennen dat er bij de Antillianen veel armoede is en een laag zelfbeeld."

Het OCaN geeft gevraagd en ongevraagd advies aan de Nederlandse overheid over alles wat met de integratie en participatie van Antillianen en Arubanen in Nederland te maken heeft. Helberg woont al jaren in Nederland en wil zich inzetten voor de samenleving. "Als het gaat om het maatschappelijk debat wil ik me inzetten, niet alleen voor de Antillianen, maar ook voor een rustige samenleving. Daar waar de pijn zit, het verwaarlozen, wil ik aanpakken, want dat gaat zijn tol eisen."

Helberg zet zich al jaren in voor verandering van denken. Hij werkte mee aan het OCaN-adviesrapport ter bestrijding van bijzondere armoede en sociale uitsluiting onder Antillianen en Arubanen dat in 2006 werd gepubliceerd. Het rapport heet 'Change the mind-set' en deze titel spreekt voor zich. "In het rapport staat wat het verleden met ons gedaan heeft. We hebben een mentaliteit van achterstelling. In de ogen van anderen zijn we klein, maar voor ons is het eiland de plek waar we onze eigenwaarde moeten halen en dan maakt het niet uit hoe groot of klein je bent. Ik zeg dan ook altijd: 'our islands may be small, but not our minds'. Veel wat er in onze geest zit heeft te maken met achterstelling." Helberg haalt Joyceline Clemencia aan, die tijdens de Tula-herdenking op 17 augustus jl. in Amsterdam zei: "Onze ouders waren geen slaven, we zijn slaven gemaakt."

Helberg verwijst ook naar het artikel 'Ontkend verleden, verzwakte toekomst' van prof. dr. Yandi Paula dat hij schreef naar aanleiding van zijn onderzoek over gedrag van de Curaçaoënaars. Hierin schrijft hij in hoeverre het verleden in de Curaçaose cultuur wordt ontkend en hoe een gebrek aan integratie hiervan in de hedendaagse samenleving de Curaçaose toekomst verzwakt. Helberg: "We hebben dus te maken met niet-geïntegreerden op het eiland en daar moeten we iets aan doen. Hoe wil je dan dat ze hier in Nederland integreren?"

De taak van het OCaN is om advies uit te brengen aan de overheid. Helberg zit regelmatig met de minister van Integratie (achtereenvolgens waren dit Vogelaar, Van der Laan en Middelkoop), politici en beleidsmakers om de tafel. Tot voor kort viel dit orgaan onder het ministerie van Wonen en Integratie. Met de nieuwe kabinetsformatie is de verwachting dat het mogelijk onder een ander ministerie zal komen te vallen.  "Elke groep in Nederland heeft zijn eigen orgaan, de Marokkanen, Turken en wij voor de Antillianen en Arubanen. Het is uniek in Europa dat de overheid zich laat adviseren door organen en als het gaat over integratie zitten we bij elkaar. We zijn verplicht om drie keer per jaar bij elkaar te komen, maar het mag natuurlijk ook vaker. Als er iets is over ons Antillianen of integratie, bijvoorbeeld de nota van werkloosheid, huwelijk met buitenlanders, onderwijs en grote schooluitval, dan komen we bij elkaar."

Het OCaN heeft het de laatste tijd heel druk  in verband met de staatkundige veranderingen. "We willen aan de slag om onze Antillen te helpen. We staan voor ongedeeld Nederlanderschap en willen geen 2e rangs burgers zijn, we willen Nederlanders zijn", aldus Helberg. Een paar weken geleden zei Helberg in een interview op NOS radio 1 dat de eilanden van de Nederlandse Antillen aan de gang kunnen gaan om geld te gaan verdienen, nu de landsbegrotingen en het financiële toezicht in het kader van 10-10-10 op orde zijn. Hij is ook van mening dat als het economisch beter gaat op de eilanden, er tevens gewerkt kan worden aan het oplossen van het armoedeprobleem en daarmee de migratieproblematiek. "Het verschil tussen arm en rijk binnen ons Koninkrijk is immers dé reden van migratie van kansarmen van het Caribische naar het Europese deel van het Koninkrijk der Nederlanden."

Helberg benadrukt dat het OCaN een adviserend  en geen doe-orgaan is. "Maar om de overheid informatie te kunnen geven, moet je veel contacten hebben met mensen en wij gaan dan ook de wijken in. We organiseren congressen en lezingen en we deden onlangs mee met het Zomercarnaval in Rotterdam om de mensen te bereiken. Er is ook een brief uitgegaan naar alle Antilliaanse en Arubaanse studenten die hier net zijn aangekomen vanuit de Antillen en Aruba, waarin de OCaN aangeeft dat zij er is voor de studenten als ze hulp of advies nodig hebben."

En dan spreekt hij vanuit zijn rol van psychiater. Dagelijks ziet hij veel cliënten en aangezien hij kinder- en jeugdpsychiater is zijn dat vooral jongeren. Helberg maakt zich dan ook grote zorgen over de jongeren en wijst naar het onderwijs op de Antillen. Hij vindt het niveau niet goed en is van mening dat het onderwijs een deuk heeft opgelopen door de Mammoetwet in de jaren 70 en het funderend onderwijs van de laatste jaren. "We hebben een kans met 10-10-10." Er is volgens hem ook een groot taalprobleem. In de wet is vastgelegd dat Nederlands, Engels en Papiaments de officiële talen zijn, maar veel Antillianen spreken niet eens één taal behoorlijk. "We moeten bezig zijn met het natuurlijke proces van leren. Laat mensen in hun eigenwaarde en laat ze leren binnen hun eigen mentale ruimte. We moeten dan ook investeren in onze geest en onze grootste kracht is 'learning by doing'.

De psychiater vindt het van groot belang dat er op ieder niveau voorbeelden van successen moeten worden aangereikt. "We moeten niet trots zijn op het eiland, we moeten trots zijn op elkaar!"
"Mensen hebben voorbeelden nodig en die hebben wij genoeg. Mensen die goed kunnen nadenken, moeten de anderen helpen en ondersteunen en mensen moeten weten dat ze het waard zijn en trots op zichzelf mogen zijn."
Volgens Helberg heerst er te veel een mentaliteit van 'wij zijn klein', waardoor ze hun eigenwaarde niet zien. "De Antillianen komen hier en denken: ik kom in het Koninkrijk, maar ik word beschouwd als uitschot. Maar ze komen al met een verkeerd beeld. Het grote verschil tussen Nederland en de Antillen is dat hier in Nederland het hebben van eigen verantwoordelijkheid geldt. In de Antillen kunnen mensen in een grijs gebied leven, maar hier zijn regels. Je moet weten hoe alles werkt, overal zelf achteraan gaan. Veel Antillianen komen naar Nederland met de gedachte dat er rijkdom is en dat ze onafhankelijk kunnen zijn, maar ze krijgen afhankelijkheid en armoede en komen van de ene ellende in de andere. Ik ben situaties tegengekomen waar bij mensen thuis vuilniszakken vol met ongeopende post stonden. Het begint met het niet openen van rekeningen en dan komen er aanmaningen en deurwaarders, uitzetting uit huizen. Dat zijn drama's."

Volgens de OcaN-voorzitter is het belangrijkste in het leven om een gevoel van bescherming te hebben en daar schort het aan op dit moment. "Veranderingen maken mensen bang. De grensovergang van de ene naar de andere kant is angstig. Nu wij op de Antillen in een overgangsproces zitten moeten we daar rekening mee houden. Iedereen op key-posities moet zich realiseren dat verandering onzekerheid met zich meebrengt, dus veiligheid moet voorop staan."

De kinderpsychiater is vooral bekend door zijn inzet voor de vaderschapswet, waardoor het verplicht moet worden op de geboorteakte aan te geven wie de vader van een kind is. Dit leverde hem onlangs samen met Orville Breeveld de Vaderdagtrofee 2010 op, een initiatief voor emancipatie van vaderschap in de Surinaamse en Antilliaanse gemeenschap in Nederland. Helberg: "Ik wil me hard maken voor de vaderschapswet omdat opgroeien zonder te weten wie je vader is veel leed veroorzaakt. In Costa Rica bestaat die wet al en daar maakt men gebruik van dna-onderzoek om de vader vast te stellen. Ik heb een hekel aan de hypocrisie  rond seksualiteit. De seksualiteit wordt verdonkeremaand. Het leven van veel Antillianen kost bloed, zweet en sperma en daar zeg ik alles mee, toch?"

"We zijn geen slaven meer, maar de Antillianen ervaren een collectief trauma vanuit het slavernijverleden, die van generatie op generatie wordt overgedragen en die van slachtoffers 'daders'maakt", zegt hij.  In een voordracht die Helberg in 2005 gaf zegt hij:

"Onderkennen van het trauma, weten wat het je heeft aangedaan, weten hoe jij er mee omgaat, weten hoe jij zelf dader-kenmerken hebt, je bewust worden hiervan en vervolgens helen. Helen door de dader te confronteren, jezelf te confronteren, erkenning vragen en geven, als het kan vergeven of tot een vergelijk komen en verantwoordelijkheid nemen voor je leven, de ander niet meer de schuld geven, maar het zelf gaan doen. Geef de geschiedenis een plek door deze te herdenken, een dag van rouw en een dag van het vieren van de vrijheid en dan blijven er 354 dagen en om de vier jaar 355 dagen over om te bouwen, om verantwoordelijkheid te nemen en te dragen. En vervolgens onze helden kiezen, onze positieve identificatiefiguren kiezen in de familie, in de gemeenschap, eer betonen aan elkaar voor hetgeen we doen en elkaar confronteren als we het niet met elkaar eens zijn en bovenal, onze kinderen de kans te geven om een gevoel van trots en eigenwaarde te kunnen ontwikkelen."
Helberg heeft voor zichzelf een lijst van 10 'geboden' aanbevelingen gemaakt, die hij diverse keren noemt tijdens het gesprek. "Geef mensen de tools om dat wat je moet uitvoeren ook uit te kunnen uitvoeren. Dan geef je jongeren een vergroting van slagingskans in het leven en iedereen kan ontwikkelen wat er in hem of haar zit."

De tien 'geboden' aanbevelingen van Glenn Helberg:
Voed je kinderen op met structuur, steun en liefde.
Voed je kinderen op een bewuste manier op, zodanig dat je hun gevoel van eigenwaarde niet schaadt, maar intact laat.
Leer dat er regels zijn, niet om met angst te regeren maar om een systeem (gezin, school, werkomgeving, de maatschappij) te kunnen laten draaien, te laten groeien, om succesvol te zijn.
Respecteer de eigenheid van de ander (niet wit of zwart is de norm).
Neem de verantwoordelijkheid voor je daden, voor je leven. Geef niet een ander de schuld.
Krijg geen kinderen om je mannelijkheid of vrouwelijkheid te bewijzen, je diploma is je mannelijkheid of vrouwelijkheid.
Kies je helden in je familie, in je omgeving, met wie jij je positief kunt identificeren.
Verander wantrouwen in leren vertrouwen om kansen te creëren.
Je somatisch uiterlijk is je paspoort tot je vrijheid. Je uiterlijk staat niet gelijk aan identiteit met achterstelling. 
Onderwijs niet alleen in verband brengen met later geld verdienen, maar leren begrijpen dat onderwijs je helpt om je ontwikkeling op een hoger niveau te krijgen, om je oplossingsstrategieën op een hoger plan te brengen.