OCaN

Zwijgcultuur versus praatcultuur

dinsdag 24 mei 2011 18:07

NICIS conferentie, Utrecht, 24 mei 2011

Stop the Violence uit de Hip Hopcultuur hebben wij gekozen om ons te helpen de boodschap te vespreiden. De tekst van Fresku heeft u voor u. Woorden geconcipieerd door één van onze Caribisch-Nederlandse jongeren om de anderen bewust te maken van …... De jongeren snappen het zelf. In eerst instantie verheerlijkten sommigen onder hen agressie in de hiphop als tegenhanger, als protest tegen de gevestigde orde. De leading jongeren leren echter steeds meer een onderscheid te maken tussen een afzetcultuur en de werkelijke subcultuur van agressie die er is. Agressie die verward wordt met etniciteit en waar zij nu zelf last van ondervinden. Crimineel gedrag heeft een kleur gekregen, niet omdat de zwarte cultuur agressie produceert, maar omdat we sinds jaar en dag weten dat agressie veel meer thuis hoort bij groepen in achterstandposities en er in Nederland langzaam aan een oververtegenwoordiging is van de kleur zwart in achterstandsposities. (We zouden ons druk moeten maken dat er een oververtegenwoordiging is van zwarte mensen in de lagere sociaal-economische klassen. Doch dat vinden we normaal. Hetgeen niet normaal is).

Jongeren laten nu zelf in hun muziek en in hun teksten zien hoe je kansen in het leven verkleind worden als de context waarin je opgroeit je onvoldoende kansen geven, of onvoldoende kansen genereren. Elke jongere wil een toekomst , wil een fleurige toekomst, wil betekenis hebben, wil erkenning. Opgroeiend op Curaçao is er geen moment geweest dat ik niet in een positieve toekomst geloofde, achteraf merk ik nu doordat het komt dat ik een beschermde jeugd heb gehad en de mensen die mij onderwezen geloofden in mij. Ik kon dromen over een dokter worden, dominee worden, politicus worden, ik kon in principe alles worden, een onbegrensde toekomst viel mij ten deel. Wat merk ik dat de Caribisch-Nederlandse kinderen nu tegenkomen, al vroeg in hun schooljaren wordt hun de kans ontnomen om te dromen omdat men niet in hen geloofd. ”Je hebt een taalachterstand, jullie zijn crimineel, de Caribisch-Nederlandse cultuur is nu eenmaal zo dat ze luidruchtig zijn en niets willen” etc. Het Overlegorgaan Caribische Nederlanders (OCaN) heeft in leuze en wel "Lets keep the stars schining in the eyes of our children" Geef kinderen een eerlijke kans. Cultuur is er om te beschermen.

Er is geen multiculturele samenleving mislukt, zoals vice-premier Verhagen beweert. Wel mislukt is de gedachte dat we met onze Nederlandse tolerantie geruisloos zouden integreren. Wat we niet hebben ingecalculeerd is dat migratie van die omvang in het laatste kwartaal van de vorige eeuw wel heeft moeten leiden tot botsingen. Wanneer wij over culturen spreken kunnen wij beter spreken over subculturen  die aanwezig kunnen zijn in een cultuur. Bezien wij de Caribische cultuur dan kunnen we daarin grofweg een zwijgcultuur onderscheiden van een praatcultuur. Veelal zullen de mensen uit de praatcultuur zich meer in het westerse cultuurmodel herkennen waarin communiceren, het overleg de rede, de uitleg, de vraag, gelijkwaardigheid uitgangspunten zijn. In de zwijgcultuur zal veel meer het respect, en erkenning de emotie, zo is het nu eenmaal, zoals God het wil, het toeval,  standsverschil de leitmotiven zijn.

Binnen een zwijgcultuur zullen we ook veel meer van een verzwijgcultuur kunnen spreken waarbij taboes een belangrijke rol spelen. We praten niet over seksualiteit anders zouden we het gaan doen. Homoseksualiteit komt voor, maar we doen het niet openlijk. Binnen de zwijgcultuur zullen kinderen moeten leren luisteren en niet tegenspreken als ouderen wat zeggen. In de zwijgcultuur zullen we veel meer de cultuur van de kansarmen herkennen. Dit kan allemaal goed gaan, behalve als daarbij ook verwaarlozing bij komt. De uitkomst van verwaarlozing is dat je mensen creëert die impulsief zijn, behoeften niet goed kunnen uitstellen, korte termijn denken. Dit toegevoegd aan de zwijgcultuur geeft dan dat je de poppen aan het dansen hebt als je mensen in een nieuwe situatie wilt lasten integreren. Een situatie namelijk waarin veel niet bekend is, waarin je vragen zult moeten stellen, je zult moeten communiceren, zult moeten uitzoeken hoe het in mekaar zit in plaats van bekend veronderstellen.

Alle hulpverleningstrajecten (zoals jeugdzorg, jeugdhulpverlening, therapie, gezinscoaching, reclassering) zijn ingesteld op mensen uit de praatcultuur. De waarden die daarin gelden, eigen verantwoordelijkheid, motivatie, inzicht en dan komt het positieve resultaat vanzelf. Uitgangspunten die we niet terugvinden binnen de zwijgcultuur. Wil je mensen uit de zwijgcultuur helpen, dan zul je hen een duidelijk kader moeten aangeven waarin zij kunnen bewegen, waarin je directief bent, duidelijk met aangeven wat je van hen verwacht en wat niet en daarbuiten geen kansen geven. En binnen dit alles mensen hun eergevoel heel laten en erkenning want dat is het leitmotiv. 

Alle programma’s die als uitgangspunt de waarden uit de praatcultuur hebben zullen dus tot mislukken gedoemd zijn.

De multiculturele samenleving is niet mislukt. Het integratiebeleid daarbinnen is mislukt. Men veronderstelde dat we met onze tolerantie in Nederland het wel zouden redden met de volksverhuizingen van de laatste tientallen jaren. Men heeft zich blind gestaard op etnische verschillen, terwijl het bij het samengaan van verschillende culturen ook moet gaan over de subculturen binnen de etniciteit die meer bepalend zijn voor de integratie. We hadden ons moeten richten op: hoe integreer je mensen uit een praatcultuur en een zwijgcultuur, waarbij wij ons niet moeten richten op de zichtbare elementen maar op de onzichtbare.

Overigens als u het iemand uit een zwijgcultuur zou voorhouden dat die daaruit komt zou deze het niet erkennen, want er wordt honderduit gesproken in een zwijgcultuur. Maar we moeten goed opletten waarover. In een zwijgcultuur zien we vaak dat men de hele dag kan praten, maar tegen een vrouw zeg je andere dingen dat tegen een man, of een kind, of een volwassen. Op een feest zul je zien dat de mannen buiten staan en met elkaar in gesprek zijn en de vrouwen binnen met elkaar een feestje aan het bouwen zijn. Vriendschappen tussen mannen en vrouwen  kunnen niet, omdat zij dan een taboe zouden doorbreken.  Natuurlijk wordt er gepraat in een zwijgcultuur, maar het gaat om de principes ratio, overleg, gelijkwaardigheid etc. In zijn geheel betekent het dat we in het Nederland van nu met elkaar opnieuw moeten gaan definiëren hoe wij met elkaar omgaan en daar moeten we duidelijk zijn. Daar moeten we niet aan tornen. En voor alle hulpprogramma’s betekent het dat we duidelijke kaders zullen moeten aangeven. Op school betekent het dat we duidelijk de kaders zullen moeten kunnen aangeven.

Een praktisch voorbeeld waarin ik elementen van bovenstaand theorie integreren is  een programma in Amsterdam-Zuidoost, waarin men heel goed snapt hoe men de elementen respect, erkenning geven integreert. Eén van de zaken die zij hoog in het vaandel hebben is “geen zaken beloven die je niet waar kunt maken”, of bijvoorbeeld het project Bonaire (winnaar Appeltjes van Oranje).  

Deze houding moeten we meer in het land hebben, waardoor de jongeren ook weer in zich zelf kunnen gaan geloven. Iets wat zij helaas niet hebben meegekregen al in de vroege jaren. Daarbij zie ik voor ogen dat we robuuste programma’s op het gebied van opvoeding inzetten, seksualiteit en  volhouden. Aanpak criminaliteit  Vroeg beginnen om aan te geven wat de grenzen zijn, regels en sancties moeten duidelijk zijn. Slechts beloven wat je waar kunt maken, zowel als het om de beloning gaat als om een sanctie. Jongeren blijven volgen tot ze hun weg gevonden hebben, niet loslaten. Blijven geloven in de jongeren. Zodat zij kunnen dromen en succesvol kunnen worden.

Glenn O. Helberg.